Στον πάγκο: σχήμα, κόλληση, γυάλισμα, επιχρύσωση

Ο πάγκος του χρυσοχόου είναι ένας μικρός χώρος όπου συμβαίνουν πολλά. Έχει μια καμπύλη εσοχή, για να κάθεται κανείς κοντά στη δουλειά, ένα ξύλινο στήριγμα για να την ακουμπά, και σε απόσταση χεριού μια σειρά από πένσες, λίμες, πριόνια και ένα μικρό φλόγιστρο. Ο δικός μας βρίσκεται μέσα στο κατάστημα στο Μέτσοβο, ανάμεσα στις βιτρίνες. Με απλά λόγια, αυτό γίνεται εκεί.

Το σχήμα. Το ασήμι έρχεται σε σύρμα, σε φύλλο και σε σωλήνα. Κόβεται με λεπτό πριόνι, λιμάρεται και λυγίζει με πένσες γύρω από ατσάλινους κώνους και κυλίνδρους: ένα δαχτυλίδι γύρω από έναν κώνο, ένας κρίκος γύρω από έναν κύλινδρο. Το μέταλλο σκληραίνει καθώς δουλεύεται, γι’ αυτό ανάμεσα στα βήματα ζεσταίνεται ώσπου να κοκκινίσει αχνά και ξαναμαλακώνει· αυτό λέγεται ανόπτηση.

Η υφή. Μια σφυρήλατη επιφάνεια φτιάχνεται χτυπώντας το μέταλλο ξανά και ξανά με ένα σφυρί, του οποίου η κεφαλή είναι γυαλισμένη ή έχει υφή. Κάθε χτύπημα αφήνει μια μικρή έδρα, και όλες μαζί πιάνουν το φως ακανόνιστα. Η υφή του κορδονιού φτιάχνεται πριν το σύρμα γίνει κόσμημα: δύο σύρματα στριμμένα μαζί δίνουν ένα κορδόνι.

Η κόλληση. Εκεί όπου ενώνονται δύο μέρη, όπως οι άκρες ενός δαχτυλιδιού, ένας κρίκος που κλείνει μέσα στον επόμενο ή ένα μενταγιόν με τον κρίκο από τον οποίο κρέμεται, ο χρυσοχόος χρησιμοποιεί κόλληση, ένα κράμα που λιώνει σε λίγο χαμηλότερη θερμοκρασία από το ίδιο το κομμάτι. Μια μικρή φλόγα ζεσταίνει το σημείο, η κόλληση κυλά μέσα στη ραφή και τα δύο μέρη γίνονται ένα. Όταν η δουλειά είναι καλή, η ένωση δεν φαίνεται.

Το δέσιμο. Οι πέτρες κρατιούνται από το ίδιο το μέταλλο. Σε ένα καστόνι με δόντια, μικρές προεξοχές λυγίζουν πάνω από την άκρη της πέτρας· σε ένα κλειστό καστόνι, ένα λεπτό τοίχωμα μετάλλου πιέζεται γύρω της. Τα ζιργκόν μας κάθονται σε καστόνια με τέσσερα δόντια και το καμποσόν μας σε κλειστό καστόνι. Είναι αργή, κοντινή δουλειά, που γίνεται με μεγέθυνση.

Το γυάλισμα. Μετά τις κολλήσεις και το δέσιμο έρχεται το φινίρισμα. Λίμες και λεπτά γυαλόχαρτα σβήνουν τα σημάδια· έπειτα τροχοί γυαλίσματος με όλο και πιο λεπτές πάστες φέρνουν την επιφάνεια σε λάμψη καθρέφτη, όπως στα σκουλαρίκια Αώος, ή σταματούν σε ένα απαλό σατινέ. Μια σφυρήλατη επιφάνεια γυαλίζεται μόνο στα ψηλά της σημεία, για να μείνει η υφή.

Η επιχρύσωση. Τα επιχρυσωμένα κομμάτια περνούν από ένα ακόμη βήμα. Μετά από σχολαστικό καθάρισμα, το ασημένιο κομμάτι μπαίνει σε ένα λουτρό που περιέχει χρυσό, και ένα ασθενές ηλεκτρικό ρεύμα αποθέτει ένα λεπτό, ομοιόμορφο στρώμα χρυσού στην επιφάνειά του. Όσο πιο παχύ είναι το στρώμα, τόσο περισσότερο αντέχει. [ΠΡΟΣΩΡΙΝΟ: το κατάστημα να δηλώσει το πάχος και τα καράτια της επιχρύσωσης, και αν γίνεται στο κατάστημα ή σε εξειδικευμένο εργαστήριο.]

Ο έλεγχος. Τελευταίο έρχεται το κομμάτι της δουλειάς που δεν φαίνεται: ένας καλός χρυσοχόος ανοίγει και κλείνει κάθε κούμπωμα, ελέγχει αν κουνιέται κάποια πέτρα και περνά το δάχτυλο από κάθε άκρη, για να μην πιάνεται πουθενά. Έπειτα το κόσμημα καθαρίζεται άλλη μία φορά και συσκευάζεται.

Τρεις γενιές χέρια έμαθαν αυτά τα βήματα στην οικογένειά μας, και η δουλειά γίνεται ακόμη στο χέρι. [ΠΡΟΣΩΡΙΝΟ: το κατάστημα να προσθέσει, με τα δικά του λόγια, πώς έμαθε την τέχνη και ποια βήματα γίνονται στον πάγκο στο Μέτσοβο.]